Katana – miecz samuraja

4x5 original

Czym jest katana?

Sieczna broń biała charakteryzująca się prostą obosieczną głownią i otwartą rękojeścią. Miecz, bo o nim mowa, jest najstarszą historyczną bronią sieczną. Pierwsze miecze powstawały już w epoce brązu na terenie Chin i Egiptu. W zależności od sposobu trzymania miecz podzielić można na jedno, półtora i dwuręczne. W Europie wschodniej miecz z biegiem czasu został wyparty przez szable, swój wysoki status zachował w europie zachodniej. W Chinach miecz i szabla konkurowały ze sobą jak równy z równym w różnych szkołach walki. Do Japonii miecz trafił z Chin właśnie i przeszedł metamorfozę która odróżnia go od miecza europejskiego nie tylko wyglądem ale też technikami walki. Historie jego można podzielić na cztery główne okresy.

Krakow Treningi 4 2016 -6

Podział mieczy ze względu na czas ich wykonania

Okres miecza starożytnego czyli Jokoto (do 900r n.e). Broń z początku wykonywana była prze chińskich i koreańskich kowali, później również przez Japończyków. Głownia kuta ze stali ale była słabo hartowana. Większość ówczesnych mieczy była prosta, a główne kuźnie mieściły się w Yamato. Wyżsi rangą oficerowie nosili drogocenne miecze z Chin.

Okres miecza starego czyli Koto (900 – 1500r n.e.). Pod koniec rządów rodu Fujiwara a więc u schyłku okresu Heian do głosu doszła coraz silniejsza kasta wojowników. Wojna o władzę między dwoma rodami Minamoto i Taira kształtowała przyszłe losy kraju. Miecz z broni dworskiej stał się narzędziem walki. Na polach bitew najważniejsza formacją byli konni łucznicy, znaczenia nabierały jednak inne bronie, takie jak naginata i miecz właśnie. Ten przeszedł swoistą metamorfozę, z prostego służącego do kłucia w wygięty, jednosieczny służący do cięcia. Miecze osiągały spore rozmiary by sprawniej ciąć z grzbietu konia, więc długości głowni dochodziły do 120cm.

Okres miecza nowego czyli shinto (1500 – 1876r n.e.) Po zakończeniu wojen domowych pod koniec 16 wieku do którego przyczyniły się trzy postacie, Oda Nobunaga, Toyotomi Hideyoshi oraz Tokugawa Iyeyasu, w kraju zapanował pokój. W czasach pokoju miecz stracił swoja użytkową funkcję. Długi miecz uległ skróceniu, długość głowni znacznie skrócono, a miecze zaczęto bardzo zdobić nawet na samej klindze.

 

Okres najnowszego miecza czyli Shin-Shinto (po1876r n.e.) Po restauracji Meijin kiedy to samurajowie stracili wpływową pozycje społeczną wraz ze swoimi przywilejami i zakazano im nosić mieczy zaprzestano też ich produkcji. Nie było to permanentne i już 50 lat później gdy do władzy doszły stronnictwa nacjonalistyczne kult miecza ożył.

Podział mieczy ze względu na ich kształt i długość

Miecz japoński można podzielić nie tylko ze względy na jego czas wykucia ale też ze względu na jego długość, oprawę oraz kształt. Często bywało że te trzy wytyczne były od siebie zależne i miecz wykuty w danym okresie miał odpowiednią temu okresowi długość i oprawę. Ze względu na długość wyróżniamy:

 

Miecze bardzo długie. Głownia mierzyła ponad metr. Najpopularniejszym przykładem jest Nodachi. Rzadko występującym mieczem jest Zanbato którego rozmiar całkowity mógł sięgać 2,5 metra. Miecze długie. Miecze te charakteryzują się długością ostrza między 60 a 80 cm. Do tej grupy zaliczamy katanę i tachi. Są to miecze półtoraręczne. 

Miecze krótkie. Za krótki miecz uważana jest broń poniżej 60 cm a najpopularniejszą jej forma jest wakizashi. Innym mieczem tego typu jest kodachi choć czasem klasyfikowany jest jako sztylet. Były to miecze pomocnicze. Sztylety. Za sztylet należy uznać każde ostrze poniżej 30 cm. Do tej grupy zaliczyć można tanto, aikuchi oraz kaiken. Ze względu na kształt, wyznacznikiem jest tu kształt samego ostrza. W Japonii spotykamy dwa typy głowni Ken gdzie głownia jest prosta i obosieczna oraz To gdzie głownia jest zakrzywiona i jednosieczna. 

Podział mieczy ze względu na ich oprawę

Podział ze względu na oprawę wydaje się najbardziej skomplikowany, można tu wyróżnić wiele pododmian, jednak głównych typów jest sześć. Oprawa typu ken, stosowana do prostych mieczy starożytnych, nosząca w sobie wiele wpływów chińskich. Datowana jest zazwyczaj na czasy przed X wiekiem. Oprawa jindachizukuri, stosowana w starych mieczach które wieszano na rapciach. Określana bywa też oprawą typu tachi. Miecze są zdobione typowymi elementami oprawy, jak menuki, fuchi, kashira, pochwy drewniane pokryte skórą lub laką, czasem pojawia się oplot rękojeści. Taka oprawa stosowana była długo, od X do XVI wieku.

Oprawa bukezukuri, stosowana w nowych mieczach, cechują ją oplatane rękojeści i skromniejsze zdobienia. Typ bukezukuri jest najpopularniejszy wśród mieczy zachowanych do czasów współczesnych; wykształcił się w czasach, gdy miecze wkładano za pas, nosząc ostrzem zwróconym ku górze. Pochwy wykonywane z drzewa japońskiej magnolii pokryte laką. W tym stylu wykonywane były miecze typu katana. Shirasaya, czyli oprawa zastępcza, rozpowszechniona w okresie Meiji. shirasaya wykonywana była z surowego drewna, by zabezpieczyć ostrze.

Oprawa typu guntō. W tym typie można wyznaczyć kilka podtypów, np. kaiguntō. O ile ostrze było produkowane w specjalnych manufakturach i siłą rzeczy nie podlega ocenie, o tyle oprawa bywała stylizowana na style wcześniejsze np. jindachizukuri lub bukezukuri. Natomiast rękojeść łączy w sobie elementy miecza japońskiego i białej broni europejskiej.

 

Shikomezue to niszowa oprawa produkowana głównie pod koniec XIX i w XX wieku. Miecze oprawiało się tak, by wyglądały jak kije lub laski. Co do tsuby czyli gardy miecza, początkowo była tylko elementem funkcjonalnym, z czasem stała się ozdobą oraz wizytówką użytkownika mogła np. przekazywać informacje o przynależności klanowej. Wykonywana ze stali ale często stosowano też inne metale.

Proces produkcji

Sam proces produkcji miecza jest skomplikowany i trwa około 3 miesięcy. Do wytopu stali wykorzystuje się rudę darniową. Ruda ta zawiera małe ilości takich pierwiastków jak siarka czy fosfor przez co to jest bardziej wytrzymała. Kucie głowni zajmuje kowalowi około trzech miesięcy. Najczęściej używa się dwóch gatunków stali, stal miękką i twardą. Obydwa gatunki stali poddaje się procesowi skuwania warstwowego. Następnie Stal zgrywa się ze sobą w taki sposób aby pakiet z miękkiej stali stanowi rdzeń miecza, a pakiet z twardej okalający go płaszcz. Gdy głownia posiada już swój wstępny kształt miecz zostaje poddany procesowi hartowania. W trakcie tego procesu powstają charakterystyczne dla mieczy japoński linia hartu. Tak przygotowany miecz wkracza w fazę szlifowania. Szlif wykonywany jest za pomocą specjalnych kamieni szlifierskich a cały proces dzieli się na 12 etapów w którym z każdym z nich używa się innych kamieni. Proces produkcji miecza sam też ulegał zmianom na przestrzeni dziejów. Przyczyniły się do tego najazdy mongolskie, kiedy to japońskie miecze zaczęły łamać się na zbrojach Mongołów. Wtedy tez właśnie zaczęto skuwać miecze warstwowo by wzmocnić stal.

 

Miecza używali samurajowie czyli świta służąca najwyższym dostojnikom w Japonii, sami o sobie woleli mówić bushi czyli wojownik. Wojownicy ćwiczyli się codziennie we władaniu bronią oraz w walce wręcz. Synowie szlachty od najwcześniejszych lat otrzymywali odpowiednie wychowanie to znaczy poznawali, jak przystało na samuraja, dwie dziedziny sztuki, przez ich warstwę uważane za najważniejsze, kulturę oraz sztukę wojenną. Chłopiec w wieku 15 lat oficjalnie uznawany był za osobę dorosłą. Otrzymywał on hakama którą mógł odtąd nosić a włosy zbierano mu w kok na czubku głowy. Odbywała się tez ceremonia wręczenia nakrycia głowy eboshi, podczas której ojciec nadawał młodzieńcowi męskie imię. Mógł też on od tej chwili nosić miecz. Miecz który to towarzyszył mu do końca dni. W zależności od epoki i sytuacji służył do różnych celów, raz zabijał raz ratował życie. Był oznaką statusu samuraja, przedmiotem kultu, wierzono wręcz że jest duszą samuraja. 

Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter

Inne artykuły:

Sztuka walki kijem – Bojutsu

Dlaczego walczono kijem Kij jest jedną z pierwszych broni jakich używał człowiek. Zwykły kawałek drewna, nie wyróżnia się szczególnie na tle późniejszego oręża, lecz we

Czytaj »

Katana – miecz samuraja

Czym jest katana? Sieczna broń biała charakteryzująca się prostą obosieczną głownią i otwartą rękojeścią. Miecz, bo o nim mowa, jest najstarszą historyczną bronią sieczną. Pierwsze

Czytaj »

Historia Katori Shinto Ryu

Dojo przy świątyni Katori Tenshin Shōden Katori Shintō-ryū (w skrócie Katori) to najstarsza japońska szkoła szermierki, obejmująca m. in. sztukę walki mieczem kataną (kenjutsu), kijem

Czytaj »

Wydarzenia:

Lipiec 2019
Sierpień 2019
Grudzień 2019
Nie odnaleziono wydarzeń!

Polub nas: