Kenjutsu

samurai-battle

Kenjutsu (jap. 剣術; 剣 – ken – miecz; 術 – jutsu – sztuka, technika, umiejętność) to zbiorczy termin odnoszący się do japońskich szkół miecza założonych przed okresem Restauracji Meiji, to jest przed rokiem 1868.

Koryu bujutsu a współczesne budo

Wszystkie szkoły sztuk wojennych powstałe przed tą erą historii Japonii określane są mianem „starych szkół” – koryu bujutsu. Dla odmiany, szkoły powstałe po tym okresie określane są terminem gendai budo i zaliczamy do nich kendo, które wywodzi się z kenjutsu, judo wywodzące się z jujutsu i iaido wywodzące się z iaijutsu. Oznacza to, że najpopularniejsze sztuki walki (zawierające w nazwie znak -do, oznaczający drogę) są w istocie współcześnie utworzonymi systemami, które wyrosły z koryu bujutsu, czyli starych szkół. Jedną z najstarszych japońskich szkół jest Tenshin Shōden Katori Shintō-ryū, które dało początek wielu innym stylom, ale samo w sobie również jest praktykowane w Japonii i na całym świecie (m.in. w szkole TAKE).

Kenjutsu jako sztuka walki

Mówiąc najszerzej, kenjutsu to japońska sztuka władania mieczem, która poprzez mnogość szkół i tradycji jest wewnętrznie zróżnicowana. Tradycja kenjutsu, bądź jego wybranych elementów, dała początek wielu nowoczesnym szkołom oraz sportom walki, które to dawne elementy przekształciły i dostosowały do swoich potrzeb. Trudno mówić o kenjutsu bez odniesienia się do przykładów konkretnych szkół miecza z uwagi na szerokość terminu oraz czas (ok. 600 lat) do którego się odnosi. Na bazie kenjutsu powstało kendo, w którym wyprowadza się nie cięcia, lecz uderzenia bambusowym mieczem w miejsca najlepiej osłonięte zbroją. Dla odmiany, w kenjutsu głównym celem ataku są miejsca nieosłonięte zbroją i łączenia elementów zbroi. Mimo iż sparing jest rzadko praktykowany w szkołach kenjutsu, to jest podstawą praktyki kendo. O kendo przeczytasz w dalszej części.

Praktyka kenjutsu

tameshigiri Kenjutsu
źródło: mai-ko.com

Trening kenjutsu to przede wszystkim praktyka form, tzw. kata. Nie są one jednak tym, co wiele osób kojarzy z karate, czyli „walką z cieniem”, lecz wykonywanym w pełnym tempie układem technik ataku i obrony, ćwiczonym zawsze z partnerem.

W ramach treningu kenjutsu niekiedy praktykuje się również tameshigiri, czyli cięcie bambusowych mat. Zazwyczaj tameshigiri można zobaczyć na pokazach jako widowiskowy element japońskiej szermierki oraz pokaz umiejętności szermierza. Tameshigiri jednak w swojej istocie to sprawdzian techniki cięcia szermierza, test, który wymaga opanowania miecza jak i własnego ciała. Zwinięta mata bambusowa, niekiedy dodatkowo namoczona, przypomina swoją gęstością ciało, przecięcie się przez nią jest więc podobne do cięcia przez przeciwnika.

Kenjutsu jako element Tenshin Shoden Katori Shinto-Ryu

katori shrine Kenjutsu
źródło: digjapan.travel

Tenshin Shoden Katori Shinto-Ryu jest szkołą, która dawała bardzo kompleksowe przygotowanie do walki. Kenjutsu jest więc ważnym elementem nauki tej szkoły. Miecz w Katori jest pierwszą bronią, którą władać uczą się praktykujący. Kata technik miecza w Katori są długie przez co pozwalają uczyć się technik bardzo płynnie. Praktyka miecza daje też podstawę do późniejszego treningu, wiele technik czy pozycji wyuczonych podczas treningu mieczem łatwo przełożyć można na inne bronie którymi posługiwania się uczy Katori. Na miecz, jako broń wszechstronną i podstawową dla każdego samuraja, położony jest największy nacisk. Dlatego Katori uczy też technik iaijutsu, czyli sztuki szybkiego dobycia miecza które praktykowane są przy użyciu iaito. Jako że Katori w zamyśle mistrza założyciela miało być szkołą przygotowującą adeptów do walki w warunkach bojowych techniki przystosowane są do walki w zbroi zarówno pod względem poruszania się oraz cięć wykonywanych w najbardziej odsłonięte i wrażliwe punkty u przeciwnika. To oraz fakt używania bokkenów uniemożliwia ćwiczenie walki pełno kontaktowej, gdyż wtedy każdy trening skutkowałby złamanymi kośćmi, szczególnie nadgarstków będących często najłatwiejszym celem.

Bokken, bokuto czy shinai?

Iaito bokuto shinai Kenjutsu
źródło: kendo-guide.com

Do ćwiczenia kenjutsu używa się drewnianych mieczy bokken / bokuto oraz fukuroshinai. Bokken to miecz drewniany wykonany z jednego kawałka twardego drewna – najczęściej z czerwonego lub białego dębu albo hikory. Jest wytrzymały i ciężki, przez co ćwiczenie z jego użyciem najbardziej przypomina posługiwanie się prawdziwym mieczem. Trening przy użyciu bokkena wymaga jednak rozwagi, gdyż, jako że jest to, bądź co bądź kawałek ciężkiego kija, trafienie w partnera może wyrządzić krzywdę. Bokkenów używa się więc do ćwiczenia kata lub też suburi, nigdy w przypadku ćwiczenia kontaktowego. Fukuroshinai to rodzaj bambusowego miecza, który jest pierwowzorem używanego w kendo miecza shinai. Fukuroshinai wykonany jest z rozszczepionego wielokrotnie kawałka bambusa owiniętego w skórę. Dzięki takiej konstrukcji fukuroshinai jest zarówno wytrzymały jak i umożliwia trening kontaktowy. Jest jednak używany znacznie rzadziej niż bokken. Większość szkół kenjutsu nie praktykuje walki kontaktowej ani walki w sparingu. We współczesnym treningu kenjutsu używa się również stalowych mieczy. Ze względów bezpieczeństwa, ale i również praktycznych, miecze, nawet tępe, nie są używane do ćwiczenia kata. Praktykowanie kata mieczem prowadziłoby do szybkiego zużycia się miecza, poprzez wyszczerbienie lub nawet złamanie. Miecze przystosowane do walki kontaktowej – o odpowiedniej twardości, ale i sprężystości ostrza – są znacznie droższe niż miecze przeznaczone do treningu techniki. Najczęściej używanymi mieczami są miecze typu iaito o stępionym ostrzu wykonanym z tańszego stopu. Służą one do ćwiczenia iaijutsu bądź battojutsu, czyli technik szybkiego dobycia broni i jak najszybszego zakończenia walki. Z użyciem iaito można również ćwiczyć suburi. 

Kenjutsu – nie Kendo

kendo2 Kenjutsu
źródło: ryerson.ca

Mimo że podobne z nazwy, kenjutsu oraz kendo różnią się od siebie znacząco. Przede wszystkim kenjutsu nie jest sportem, bo też sportem nigdy nie było. Miało bowiem historycznie bardzo konkretne zastosowanie, czyli naukę władania mieczem we, w zasadzie każdej sytuacji, na polu bitwy, w pojedynku, na ulicy czy też na bankiecie. Do każdego z tych miejsc znajdziemy techniki pozwalające na skuteczne pokonanie przeciwnika. Była to więc sztuka praktyczna oraz ważna w życiu samuraja. Tymczasem kendo jest sportem opracowanym w oparciu o kenjutsu. Sportem, w którym techniki nastawione są na rywalizację. Napisaliśmy o tym więcej w artykule „Droga wojownika i japońskie sztuki walki”. Celem nie jest tu pokonanie przeciwnika samemu unikając ran, a jedynie uzyskanie punktów. Kendo kieruje się zasadami przygotowanymi do sportowej rywalizacji podczas, gdy kenjutsu będące bezpośrednią kontynuacją dawnych bojowych tradycji, nastawione jest na walkę na śmierć i życie.

Miecz – symbol, broń, dzieło sztuki

swords Kenjutsu
źródło: shutterstock.com; thebunwangs

Zmityzowany przez kulturę popularną i literaturę obraz wojowników feudalnej Japonii przyzwyczaił nas do wizerunku dumnego szermierza maszerującego do boju z charakterystycznym, lekko zakrzywionym jednosiecznym mieczem. Niestety, na niekorzyść omawianej tutaj sztuki, historia nie chce zgodzić się z tym wyobrażeniem. Główną bronią na polach bitewnych Kraju Wschodzącego Słońca był łuk, używany najczęściej z siodła. Mobilność lekkiej jazdy wyposażonej w łuki o dużym zasięgu dawała dużo większą przewagę niż powolna piechota, zwłaszcza jeśli weźmiemy pod uwagę górzystość wysp Japonii. Również podczas obrony czy zdobywania fortyfikacji łuk okazywał się skuteczniejszą bronią.

Jeśli już natomiast stanąć trzeba było z przeciwnikiem twarzą w twarz i to na własnych nogach, używano zwykle broni drzewcowej, naginaty (japońska glewia) lub yari (włócznia), która z racji na większą długość, a więc i dystans od przeciwnika zapewniała nieco więcej bezpiecznego pola do manewru oraz błędów. Również w okresie Sengoku, kiedy pole bitwy zdominowała lekka piechota Ashigaru walcząca w formacjach, poza łukiem, włócznie i naginaty używane były z uwagi na możliwość efektywnego zastosowania ich w zwartym szyku oraz łatwość i niższe koszty produkcji. Miecz pełnił na polu bitwy rolę podobną do pistoletu przy boku współczesnego żołnierza, gotowy do użycia, gdy zajdzie taka potrzeba, ale nie będący głównym orężem wojownika. Jednak przez swoją wszechstronność to właśnie on stał się symbolem samurajów. W końcu miecz to broń która sprawdzi się zarówno w otwartym polu jak i w zamkniętym pomieszczeniu lub gęstym lesie, gdzie posługiwanie się długą bronią drzewcową byłoby niemożliwe. Miecz można było również wygodnie nosić na co dzień jako symbol przynależności do wyodrębnionej w okresie Heian kasty wojowników – samurajów. 

Miecz, często o bogato zdobionej rękojeści i pochwie dopełniał strój arystokraty oraz stanowił skuteczne narzędzie samoobrony. Wiele technik zachowanych do dzisiaj wśród nauczania różnych szkół (szczególnie techniki battojutsu oraz iaijutsu) to sposoby na odparcie ataku przeciwnika w warunkach walki ulicznej, będąc uzbrojonym jedynie w miecz. Był również znakomitą bronią do pojedynków, zarówno z uwagi na to, że był noszony stale przy boku, ale również z uwagi na fakt, że wygoda i wszechstronność miecza czynią z niego doskonałą broń do walki z jednym przeciwnikiem. 

Znaczenie symboliczne miecza wzrosło szczególnie w okresie Edo. Z uwagi na brak wojen samurajski etos kształtowała literatura i sztuka oraz historie o dawnych bohaterach. Samurajowie w tym okresie byli bardziej biurokratami bądź właścicielami ziemskimi niż wojownikami, jednak noszenie miecza przy pasie oraz praktykowanie kenjutsu łączyło ich z coraz bardziej utrwalającym się samurajskim etosem. 

To właśnie to zmityzowane wyobrażenie samurajów o samych sobie z tego okresu najszerzej rozpowszechnione jest dzisiaj i utrwalane w kulturze popularnej, literaturze czy kinematografii. Więcej informacji o katanie można znaleźć w osobnym artykule: „Katana – miecz samuraja”.

Bibliografia
  • Miliaresis, Grigoris, Battling the samurai myths: An interview with historian Karl Friday, https://budojapan.com/kenjutsu/20210714kf/
  • Friday, Karl F. 2004, Samurai, warfare and the state in early medieval Japan, New York, NY: Routledge.
  • Benesch, Oleg. 2016. Inventing the way of the samurai: nationalism, internationalism, and bushidō in modern Japan, Oxfrord, Oxford University Press
Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter

Inne artykuły:

Kenjutsu

Kenjutsu (jap. 剣術; 剣 – ken – miecz; 術 – jutsu – sztuka, technika, umiejętność) to zbiorczy termin odnoszący się do japońskich szkół miecza założonych

Czytaj »

Sztuka Walki dwoma mieczami

Walka dwoma mieczami – fikcja a rzeczywistość Każda osoba interesująca się bronią białą prędzej czy później zadaje sobie pytanie – a co gdyby zamiast jednego

Czytaj »

Wydarzenia:

grudzień 2021
Nie odnaleziono wydarzeń!

Polub nas: